Cupping Là Gì? Bộ Tiêu Chuẩn Kỹ Thuật Đánh Giá Hương Vị Cà Phê

15/07/2065 06:00

Cupping là một phương pháp đánh giá một cách có hệ thống các đặc tính về mùi và cả vị của một mẫu hạt cà phê - hay hiểu đơn giản nhất đó chính là “thử nếm” cà phê

Coffee Knowledge Sensory Evaluation

Cupping Là Gì? Bộ Tiêu Chuẩn Kỹ Thuật Đánh Giá Hương Vị Cà Phê

Cupping là phương pháp đánh giá có hệ thống các đặc tính về mùi và vị của một mẫu cà phê, hay hiểu đơn giản là thử nếm cà phê.

Đây không chỉ là một nghi thức thưởng thức mà còn là ngôn ngữ chung giúp người nông dân, thợ rang (Roaster), chuyên gia thẩm định (Q Grader) và người mua cà phê cùng đánh giá, trao đổi và xác định giá trị chất lượng của từng lô hạt.

Vậy Cupping là gì và cần tuân thủ những yêu cầu kỹ thuật nào để kết quả đánh giá có độ tin cậy và khả năng so sánh cao?

Tỷ lệ pha

5.5g

Trên 100ml nước

Nước pha

~93°C

Mốc nhiệt tham khảo

Thời gian ủ

4 phút

Trước khi bẻ bọt

Quy trình

5 bước

Chuẩn bị và thử nếm

01
Coffee Sensory Evaluation

Khái Niệm Cupping Cà Phê Là Gì?

Cupping (Thử nếm cà phê) là phương pháp đánh giá cảm quan có hệ thống, sử dụng những điều kiện pha thử được kiểm soát và thống nhất. Các quy trình chuẩn hóa được phát triển bởi Specialty Coffee Association (SCA) giúp người thử đánh giá và so sánh các mẫu cà phê.

Khác với Espresso, Phin hay Pour Over — những phương pháp có thể chịu ảnh hưởng lớn bởi áp suất, giấy lọc và kỹ thuật pha chế — Cupping sử dụng phương pháp ngâm ủ trực tiếp (Immersion).

Bột cà phê được xay với độ mịn quy định, sau đó ngâm trực tiếp trong nước nóng tại chén cupping. Nhờ chuẩn hóa cách pha, người đánh giá có thể giảm thiểu các biến số không mong muốn để tập trung vào ưu điểm, khuyết điểm và đặc trưng cảm quan của mẫu hạt.

✦

Mục Đích Cốt Lõi Của Cupping

Nhận diện hương vị

Phân tích hương thơm, độ chua, thể chất, hậu vị và sự cân bằng.

Phát hiện khuyết điểm

Nhận biết những mùi vị bất thường hoặc lỗi cảm quan trong lô cà phê.

So sánh chất lượng

Đánh giá độ đồng nhất và đặc điểm khác nhau giữa các mẫu hạt.

02
Technical Requirements

Các Yêu Cầu Kỹ Thuật Khi Thực Hiện Cupping Chuẩn SCA

Để kết quả Cupping mang tính khách quan và có giá trị so sánh, các yếu tố liên quan đến nguyên liệu, mức rang, tỷ lệ pha, chất lượng nước, dụng cụ và môi trường cần được kiểm soát nhất quán.

2.1

Yêu Cầu Về Mức Rang & Thời Gian Chờ (Roast Profile)

Mẫu cà phê dùng để Cupping cần được rang đồng nhất theo mức màu quy định, tránh rang quá non, quá đậm hoặc xuất hiện lỗi rang gây sai lệch kết quả cảm quan.

Mức rang mẫu

Light – Light Medium

Mức rang sáng đến vừa sáng thường được dùng để hạn chế tác động quá mạnh của hương rang lên đặc tính nguyên liệu.

Thời gian 8–12 phút và không có dầu trên bề mặt là những hướng dẫn thường được nhắc đến trong phương pháp cupping truyền thống; chuẩn hóa hiện hành cần đối chiếu mức màu rang và chất lượng mẫu.

Thời gian sau rang

8–24 giờ

Khoảng nghỉ được khuyến nghị trước khi Cupping để mẫu ổn định hơn sau rang, đồng thời hạn chế sai lệch do khí CO₂ và biến đổi hương thơm.

Lưu ý: Các mẫu trong cùng một buổi thử nên được rang theo quy trình thống nhất, làm nguội nhanh và bảo quản kín trước khi đánh giá.
2.2

Yêu Cầu Về Tỷ Lệ & Kích Thước Hạt Xay

Tỷ lệ cà phê và nước cần được chuẩn hóa để đảm bảo khả năng so sánh giữa các mẫu, đồng thời mức xay phải đủ đồng đều nhằm hạn chế chênh lệch trong quá trình chiết xuất.

Tỷ lệ tiêu chuẩn

5.5g / 100ml

Tương đương 8.25g / 150ml

Định lượng theo dung tích chén cupping được sử dụng.

Độ xay

Coarse Grind

Xay tương đối thô, thường thô hơn mức dùng cho pha lọc giấy thông thường.

Quy Chuẩn Rây Lọc

U.S. Mesh 20

Khoảng 70–75% khối lượng bột cần đi qua rây tiêu chuẩn U.S. Mesh 20, có kích thước lỗ rây khoảng 850 micromet (µm).

0% 70–75% qua rây 100%
⚠

Quy Tắc Chống Nhiễm Chéo

Trước khi xay chính thức từng mẫu, nên xay bỏ một lượng nhỏ hạt của mẫu mới để đẩy phần bột cà phê còn sót lại trong máy xay từ mẫu trước.

2.3

Yêu Cầu Về Nước Pha (Water Standards)

Nước là thành phần chiếm tỷ trọng lớn trong cà phê pha, vì vậy chất lượng nước ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chiết xuất và kết quả cảm quan.

Nhiệt độ tham khảo

92–94°C

TDS tham khảo

75–250

ppm

TDS mục tiêu cũ

125–150

ppm

pH tham khảo

6.5–7.5

  • ✓ Nhiệt độ: Mức khoảng 93°C là một mốc thực hành phổ biến. Tiêu chuẩn SCA-102 hiện hành cho phép khoảng 93 ± 3°C.
  • ✓ Chất lượng nước: Nước sạch, không có mùi lạ, không chứa clo gây ảnh hưởng đến hương vị.
  • ✓ Thành phần khoáng: Cần quan tâm đến độ cứng, độ kiềm và pH, không chỉ dựa vào chỉ số TDS.
Ghi chú kỹ thuật: Các dải TDS và pH phía trên thường xuất hiện trong tài liệu pha chế và hướng dẫn truyền thống. Khi tuân thủ CVA/SCA-102, cần đối chiếu các yêu cầu hiện hành về độ cứng, độ kiềm, pH và chất lượng nước.
2.4

Yêu Cầu Về Dụng Cụ & Môi Trường Cupping

☕

Bát / Chén Cupping

Làm bằng thủy tinh chịu nhiệt hoặc gốm sứ. Dung tích chén theo SCA-102 hiện hành từ 200–350ml; các chén trong cùng buổi đánh giá phải đồng nhất về kích thước và chất liệu.

🥄

Muỗng Cupping

Thường dùng muỗng bằng thép không gỉ hoặc vật liệu thích hợp, có lòng sâu và tròn, thuận tiện cho thao tác múc và húp (Slurp).

✦

Không Gian Thử Nếm

Không gian thông thoáng, đủ ánh sáng, bàn thao tác phù hợp; tránh nước hoa, khói thuốc, thức ăn hoặc các mùi có thể gây nhiễu cảm giác.

Danh Sách Kiểm Tra Trước Khi Cupping

  • ✓ Cân điện tử và dụng cụ sạch
  • ✓ Chén có kích thước đồng nhất
  • ✓ Nước pha đạt yêu cầu
  • ✓ Không gian không có mùi lạ
  • ✓ Mẫu được đánh mã rõ ràng
  • ✓ Có nước tráng muỗng giữa các mẫu
03
Step By Step

Quy Trình 5 Bước Cupping Cà Phê Tiêu Chuẩn

Khi nguyên liệu, dụng cụ và điều kiện pha thử đã được chuẩn bị, người thử tiến hành Cupping theo trình tự từ đánh giá hương khô đến đánh giá hương vị khi dung dịch nguội dần.

  • Fragrance
  • Aroma
  • Break
  • Skim
  • Slurp
01

Đánh Giá Hương Khô

Fragrance

Xay cà phê ngay trước khi thử nếm, sau đó ngửi và đánh giá mùi hương của bột cà phê khô trong chén. Ghi nhận các nhóm hương nổi bật, cường độ và những dấu hiệu bất thường nếu có.

Cảm quan chính: Mùi hương của cà phê xay khô.
02

Rót Nước & Đánh Giá Hương Ướt

Aroma

Rót nước nóng theo nhiệt độ và tỷ lệ quy định vào chén chứa cà phê xay. Để cà phê ngâm ủ trong khoảng 4 phút, đồng thời quan sát lớp váng bột nổi trên bề mặt và cảm nhận mùi hương ướt.

Khoảng 93°C Ủ 4 phút
03

Bẻ Bọt

Break The Crust

Dùng muỗng đẩy nhẹ lớp bột và bọt nổi trên bề mặt, thường thực hiện 3 động tác từ trước ra sau để phá lớp váng. Đồng thời đưa mũi lại gần nhằm cảm nhận hương thơm được giải phóng khi bẻ bọt.

Điểm quan trọng: Đây là một trong những thời điểm dễ nhận diện rõ các nốt hương nổi bật và mùi bất thường của mẫu.
04

Vớt Bọt

Skim

Dùng một hoặc hai muỗng để vớt bỏ lớp bọt và bột cà phê còn nổi trên bề mặt chén. Thực hiện nhẹ nhàng nhằm hạn chế khuấy động phần bột đang lắng xuống đáy.

Mục đích: Làm sạch bề mặt dung dịch để chuẩn bị cho bước đánh giá hương vị.
05

Thử Vị

Taste / Slurp

Chờ cà phê nguội đến khoảng 60–70°C rồi bắt đầu thử nếm. Múc một lượng cà phê bằng muỗng, sau đó húp có kiểm soát (Slurp) để dung dịch được phân tán rộng trên lưỡi và trong khoang miệng.

Thời điểm tham khảo

8–10 phút

Tùy nhiệt độ thực tế

Nhiệt độ bắt đầu nếm

~70°C

Tiếp tục đánh giá khi nguội dần

Người thử sẽ đánh giá hương vị tổng thể, độ chua, thể chất, hậu vị và sự cân bằng. Nên thử nhiều lượt khi cà phê nguội dần để nhận diện những thay đổi trong cảm nhận.

💡

Nguyên Tắc Khi Thử Nhiều Mẫu

Muỗng cần được tráng sạch giữa các lần tiếp xúc với mẫu khác nhau. Trong một phiên cupping chuyên nghiệp, người thử có thể nếm rồi nhổ bỏ dung dịch để giảm lượng caffeine hấp thụ.

Sensory Scoring

Bảng Tiêu Chí Đánh Giá Trên Thang Điểm Cupping Form (SCA)

Trong phương pháp SCA Cupping Form truyền thống, người đánh giá sử dụng các nhóm tiêu chí cảm quan để mô tả và chấm điểm chất lượng mẫu. Nhiều hạng mục được chấm theo thang từ 6.00 đến 10.00, kết hợp với các yếu tố đồng nhất, độ sạch và khuyết điểm để tính tổng điểm.

Tiêu Chí Đánh Giá Nội Dung Cảm Nhận
Aroma / Fragrance Hương khô / Hương ướt Mùi hương của bột cà phê khô và mùi hương khi tiếp xúc với nước nóng.
Flavor Hương vị Cảm nhận hương vị tổng thể khi cà phê đi vào khoang miệng, bao gồm sự kết hợp của vị giác và khứu giác.
Aftertaste Hậu vị Đặc điểm, chất lượng và thời gian kéo dài của hương vị còn lại sau khi nuốt hoặc nhổ cà phê.
Acidity Độ chua Chất lượng cảm nhận của độ chua, chẳng hạn sáng, tươi mới, thanh, dịu hoặc gắt, xỉn.
Body Thể chất Cảm giác về độ dày, độ mượt, độ sánh và trọng lượng của dung dịch trong khoang miệng.
Balance Sự cân bằng Mức độ hài hòa giữa các đặc tính cảm quan như độ chua, vị ngọt, vị đắng, hương vị và body.
Clean Cup / Uniformity Độ sạch / Tính đồng nhất Đánh giá sự vắng mặt của mùi vị gây nhiễu và tính nhất quán giữa các chén của cùng một mẫu cà phê.

Bảng trên tóm tắt các tiêu chí chính trong nội dung bài viết. Biểu mẫu SCA truyền thống đầy đủ còn có các mục như Sweetness, Overall và phần ghi nhận khuyết điểm.

Thang điểm truyền thống

80+

Trên 100 điểm

Mốc 80 Điểm Có Ý Nghĩa Gì?

Trong hệ thống chấm điểm cupping truyền thống, mức 80/100 trở lên được sử dụng rộng rãi làm ngưỡng tham chiếu để phân loại cà phê đặc sản (Specialty Coffee), kết hợp với yêu cầu kiểm soát khuyết điểm.

Tuy nhiên, đây không còn là cách diễn giải đầy đủ của hệ thống SCA hiện hành. Coffee Value Assessment (CVA) mở rộng phương pháp đánh giá thay vì chỉ dựa vào một điểm tổng duy nhất.

Cập nhật tiêu chuẩn SCA Coffee Value Assessment

Phân Biệt Cupping Form Truyền Thống Và Hệ Thống CVA

Từ năm 2024, SCA đã chính thức đưa hệ thống Coffee Value Assessment (CVA) vào sử dụng, thay thế biểu mẫu cupping năm 2004. CVA hướng tới việc ghi nhận đầy đủ hơn những thuộc tính tạo nên giá trị của cà phê.

01

Physical

Đánh giá các đặc điểm vật lý, kích thước, độ ẩm và khuyết điểm của hạt.

02

Descriptive

Mô tả các đặc tính cảm quan và cường độ của chúng bằng ngôn ngữ chuẩn hóa.

03

Affective

Ghi nhận đánh giá về chất lượng và mức độ ưa thích đối với những đặc tính cảm quan.

04

Extrinsic

Xem xét thông tin ngoài tách cà phê như nguồn gốc, chứng nhận và phương pháp sơ chế.

Điểm cần nhớ: Quy trình pha thử Cupping vẫn giữ vai trò quan trọng trong đánh giá cảm quan. Sự thay đổi lớn nằm ở cách ghi nhận, mô tả và diễn giải kết quả để hiểu rõ hơn giá trị của từng mẫu cà phê.

Tham khảo hệ thống Coffee Value Assessment tại SCA
Cupping Essentials

Những Yếu Tố Cần Kiểm Soát Để Cupping Chính Xác

1

Chuẩn Hóa Mẫu Thử

Kiểm soát mức rang, thời gian nghỉ, tỷ lệ cà phê và độ xay giữa các mẫu.

2

Kiểm Soát Điều Kiện Thử

Dùng nước phù hợp, dụng cụ sạch, môi trường không có mùi nhiễu và quy trình thống nhất.

3

Ghi Nhận Cảm Quan

Đánh giá hương khô, hương ướt, hương vị, hậu vị, thể chất và sự khác biệt giữa các mẫu.

From Cup To Farm

Lời Kết: Cupping — Động Lực Thúc Đẩy Triết Lý "Cup To Farm" Tại Paroma Coffee

Cupping không phải là một bài kiểm tra khô khan, mà còn thể hiện sự trân trọng dành cho công sức của người nông dân, người sơ chế và thợ rang cà phê.

Khi hiểu và rèn luyện kỹ năng Cupping, bạn sẽ dễ dàng nhận biết sự khác biệt giữa một mẫu cà phê có lỗi cảm quan và một lô hạt được tuyển chọn, sơ chế và rang một cách tỉ mỉ.

Tại Paroma Coffee, mọi lô hạt rang mộc trước khi đến tay khách hàng đều phải trải qua quy trình Cupping nghiêm ngặt. Đây là một phần trong cam kết kiểm soát chất lượng và gìn giữ giá trị cảm quan của cà phê Việt Nam.

PAROMA COFFEE

Soul Of Vietnam Coffee

Bài viết liên quan

Farm To Cup Hay Cup To Farm? Triết Lý Đạo Nghề Nâng Tầm Cà Phê Việt

Trong những năm gần đây, “Farm to cup” (Từ trang trại đến tách cà phê) đã trở thành một thuật ngữ phổ biến và xuất hiện liên tục trong...

3 Phương Pháp Sơ Chế Cà Phê: Natural, Washed & Honey Khác Nhau Thế Nào?

Theo nghiên cứu từ World Coffee Research (WCR), yếu tố di truyền của giống chỉ quyết định một phần tiềm năng hương vị; công đoạn sơ chế cà phê (Coffee Processing) đóng...

Các Bước Trong Tiến Trình Rang Cà Phê: Hành Trình Bộc Lộ "Hồn" Hạt Cà Phê

Rang cà phê không đơn thuần là việc "làm chín" hạt bằng nhiệt độ, mà là một nghệ thuật kiểm soát năng lượng nhiệt để kích hoạt...